OBSTRUKTIV GIDROSEFALIYADA DIFFERENSIAL JARROHLIK STRATEGIYASI: ENDOSKOPIK UCHINCHIQORINCHA VENTRIKULOSTOMIYA VA VENTRIKULOPERITONEAL SHUNTLASHUSULLARINING KLINIK SAMARADORLIGINI BAHOLASH

Bosh miya o‘smalari yoki Silviy suv yo‘listenoziga bog‘liq obstruktiv gidrosefaliya jarrohlik ama­liyoti hanuz jiddiy muammo bo‘lib qolmoqda. Endoskopik uchinchi qorinchaventrikulostomiya (ETV) va ventrikuloperitonealshuntlash (VPS) o‘rtasidagi tanlov haliham klinik munozaralar gasababbo‘lmoqda. Ushbu tadqiqotning maqsadi likvorodinamik obstruksiyaning etiologiyasiga asoslangan tabaqalashtiril­gan jarrohlik strategiyasining klinik natijalari va asoratlari bo‘yicha samaradorligini baholashdir.

Usullar. Respublika ixtisoslashtirilgan neyroxirurgiyailmiy-amaliy tibbiyotmarkazida 2024-yilsentyabridan 2025-yildekabrigachaobstruktiv gidrosefaliyatashxisibilanjarrohlikamaliyotio’tkazilgan 23 nafarbemorningretrospektivtahlilio‘tkazildi. Bemorlar qo‘llanilgan jarrohlik usuliga ko‘ra ikki guruhga ajratildi: endoskopik uchinchi qorincha ventrikulostomiya (ETV) guruhi — 8 nafar bemor va ventrikuloperitoneal shuntlash (VPS) guruhi — 15 nafar bemor. Jarrohlik usulini tanlash gidrosefali­yaning etiologiyasi va neyrovizualizatsiya ma’lumotlari asosida amalga oshirildi; o‘sma bilan bog‘liq okklyuzion gidrosefaliya holatlarida ETV usuliga ustuvorlik berildi. Davolash samaradorligi bemorlarn­ing nevrologik holatidagi klinik o‘zgarishlar hamda operatsiyadan keyingi MRT va KT tekshiruvlarida Ev­ans indeksining dinamikasi asosida baholandi.

 Natijalar. Tabaqalashtirilgan jarrohlik yondashuv qo‘llanilganda davolashning umumiy samara­dorligi 78.3% ni tashkil etdi. Ventrikuloperitoneal shuntlash (VPS) guruhida bemorlarning 13.3% ida shunt disfunktsiyasi (obstruksiyasi) kuzatilgan bo‘lsa, endoskopik uchinchi ventrikulostomiya (ETV) guruhida ushbu asorat qayd etilmadi. Operatsiyadan keyingi davrda bemorlarning 13.0% ida likvoreya rivojlandi, barcha holatlarda u konservativ va minimal invaziv usullar yordamida muvaffaqiyatli bartaraf etildi. Shifoxonada davolanishning o‘rtacha davomiyligi ETV guruhida 8 kunni, VPS guruhida esa 10 kunni tashkil etdi, bu esa ETV usulining statsionar davolanish muddatini qisqartirishdagi afzalligini ko‘rsatdi.

 Xulosa. Etiologiyaga asoslangan tabaqalashtirilgan jarrohlik strategiyasi obstruktiv gidrosefaliyani davolashda yuqori samaradorlikni ko‘rsatdi. ETV o‘sma bilan bog‘liq obstruksiyalar va akvedukt steno­zida fiziologik jihatdan afzal va xavfsizroq usul bo‘lib, shuntga bog‘liq mexanik nosozliklar va shuntga qaramlikni bartaraf etadi. Endoskopik uchinchi ventrikulostomiya texnik jihatdan imkonsiz bo‘lgan hol­larda ventrikuloperitoneal shuntlash ishonchli alternativ variant hisoblanadi.