MIKOBAKTERIYALAR TA’SIRIDA BUYRAK USTI BEZIDA YUZAGA KELADIGAN MORFOLOGIK VA MORFOMETRIK O‘ZGARISHLAR: YOSHGA BOG‘LIQ EKSPERIMENTAL TADQIQOT

Dolzarbligi. Buyrak usti bezi stress va immun-endokrin javobning markaziy a’zolaridan biri hisoblanadi. Mikobakteriyalar saqlovchi Freund ad’yuvanti ta’sirida yuzaga keladigan surunkali tizimli yallig‘lanish buyrak usti bezining po‘stloq qavatida yaqqol morfofunksional qayta tuzilish jarayonlarini keltirib chiqarishi mumkin.

Maqsad. Mikobakteriyalar ta’siriga uchragan naslsiz kalamushlarda buyrak usti bezining po‘stloq parenximasi, mikroqon tomirlar tizimi va hujayraviy tarkibini qamrab olgan yoshga bog‘liq morfologik va morfometrik o‘zgarishlarni baholash.

Materiallar va usullar. Tadqiqotda 4 va 9 oylik naslsiz erkak oq kalamushlardan foydalanildi. Tajriba hayvonlariga o‘ldirilgan mikobakteriyalar saqlovchi Freund ad’yuvanti bir marta teri ostiga yuborildi, intakt hayvonlar esa nazorat guruhi sifatida xizmat qildi. Buyrak usti bezi to‘qimasi gematoksilin-eozin va van Gizon usullarida bo‘yalib o‘rganildi hamda beshta morfometrik ko‘rsatkich miqdoriy jihatdan baholandi (M ± m; p < 0,05).

Natijalar. Mikobakteriyalar ta’sirida har ikkala yosh guruhida ham tutamli zona qalinligi va kortikotsitlar tarkibidagi lipid miqdorining kamayishi, sinusoidal kapillyarlar diametri, makrofaglar va limfotsitlar sonining ortishi kuzatildi. 4 oylik hayvonlarda o‘zgarishlar asosan kompensator va qaytuvchan xususiyatga ega bo‘lgan bo‘lsa, 9 oylik hayvonlarda yanada yaqqol destruktiv javob kuzatildi. Bunda tutamli zona hujayralarida vakuollanish va yog‘li distrofiya, qon tomirlarining kengayishi hamda giperemiya qayd etildi.

Xulosa. Mikobakteriyalar kalamushlarning buyrak usti bezi po‘stloq qavatida distrofik, mikrosirkulyator va immun-yallig‘lanish o‘zgarishlarining yoshga qarab modifikatsiyalangan kompleksini yuzaga keltiradi. Bunda yoshroq hayvonlarda kompensatsiya ustunlik qilsa, katta yoshda dekompensatsiyaga siljish kuzatiladi. Bu natijalar mazkur modelning surunkali yallig‘lanish bilan bog‘liq buyrak usti bezi shikastlanishlarini o‘rganishdagi ahamiyatini tasdiqlaydi.