ТИЗЗА БЎҒИМИНИ БИРЛАМЧИ ТОТАЛ ЭНДОПРОТЕЗЛАШДА ЁЗИЛИШ МУВОЗАНАТИНИ ОПТИМАЛЛАШТИРИШ: БУКИЛИШ КОНТРАКТУРАСИНИ БОСҚИЧМА-БОСҚИЧ КОРРЕКЦИЯ ҚИЛИШГА ЁНДАШУВ

Кириш. Тизза бўғимини тотал эндопротезлашдан кейин сақланиб қоладиган ёзилиш дефицити беморнинг юришини ёмонлаштиради, юриш жараёнида энергия сарфини оширади ва беморнинг даволаш натижасидан қониқиш даражасини пасайтиради. Оптимал жарроҳлик тактикасини танлаш – юмшоқ тўқималар релизи билан сон суягининг дистал қисмини қўшимча резекция қилиш ўртасидаги мувозанатни таъминлаш – ҳанузгача муҳокама предмети бўлиб қолмоқда. Чунки суяк тўқимасининг ҳар қандай қўшимча олиб ташланиши бўғим чизиғининг юқорига силжишига ва ўрта флексия ҳолатида беқарорлик ривожланиши хавфининг ортишига олиб келади. Материаллар ва усуллар. 2022-2024 йилларда Тошкент давлат тиббиёт университетининг Кўп тармоқли клиникасида тизза бўғимини бирламчи тотал эндопротезлаш амалиёти ўтказилган, операциядан олдинги ёзилиш дефицити ≥10° бўлган 104 нафар бемор бир марказли проспектив тадқиқотга киритилди. Интраоперацион босқичма-босқич алгоритм қўлланилди: (1) орқа остеофитларни олиб ташлаш; (2) орқа бўғим капсуласини релиз қилиш; (3) орқа хрестсимон бойламни (PCL) релиз қилиш – PCL сақловчи техника қўлланилганда – ёки PS-имплантга ўтиш; (4) сон суягининг дистал қисмини 4 мм гача қўшимча резекция қилиш. Дефицит ҳар бир босқичдан сўнг интраоперацион равишда баҳоланди. Беморлар Lombardi таснифи бўйича енгил (10-14°), ўрта (15-30°) ва оғир (>30°) дефицит гуруҳларига ажратилди. Натижалар. Операциядан олдинги ўртача FFD кўрсаткичи 17,3°±8,4°, операциядан кейинги 12 ойда эса 2,1°±2,6° ни ташкил этди. Орқа остеофитларни олиб ташлаш дефицитни ўртача 3,8° га, орқа бўғим капсуласини релиз қилиш қўшимча 4,1° га, PCL релизи 2,9° га коррекция қилди. Сон суягининг дистал қисмини қўшимча резекция қилиш эса ҳар бир 1 мм учун ўртача 2,2° га коррекция таъминлади. Тўлиқ коррекция (≤5° дефицит) беморларнинг 91,3% да қайд этилди. 4 мм дан ортиқ қўшимча резекция фақат оғир дефицит гуруҳидаги беморларда талаб қилинди (14 нафардан 8 нафари). Ушбу беморларда 12 ойдан кейин ўрта флексия ҳолатидаги беқарорлик кўпроқ кузатилди (8 нафардан 3 нафари, назорат гуруҳида 96 нафардан 0 нафари; p=0,001). 12 ойлик кузатувда KSS кўрсаткичи резекция ҳажми ≤4 мм бўлган беморларда юқори бўлди (87,2 га нисбатан 75,4; p=0,002). Хулоса. Юмшоқ тўқималар релизига устуворлик берувчи босқичма-босқич алгоритм қўлланилиши бўғим чизиғи сатҳини сақлаб қолган ҳолда, 91% ҳолатда қабул қилинадиган функционал ёзилишга эришиш имконини беради. Сон суягининг дистал қисмини 4 мм дан ортиқ қўшимча резекция қилиш ўрта флексия ҳолатидаги беқарорлик хавфини сезиларли даражада ошириши сабабли, фақат охирги чора сифатида кўриб чиқилиши лозим.