ENDOMETRIOZ PATOGENEZIDA WNT4 (RS7521902, RS16826658), GREB1 (RS13394619), FN1 (RS1250248), IL1A (RS6542095), VEZT (RS10859871) GENLARI POLIMORFIZMLARI VA ESTROGENLAR METABOLIZMI KO‘RSATKICHLARI (16α-OH-E1 VA 2-OH-E1) (ADABIYOTLAR SHARHI)

Endometrioz yaqqol irsiy komponentga ega bo‘lgan, estrogenlarga bog‘liq surunkali yallig‘lanish kasalligi hisoblanadi; egizaklar ishtirokidagi tadqiqotlar ma’lumotlariga ko‘ra, uning irsiylik darajasi taxminan 50% ni tashkil etadi [1, 8]. Butun genom assotsiatsion tadqiqotlari natijasida endometrioz xavfi bilan bog‘liq o‘nlab lokuslar aniqlangan bo‘lib, ularning aksariyati gormonal regulyatsiya, hujayra adgeziyasi, yallig‘lanish va to‘qimalarning qayta tuzilishida ishtirok etuvchi genlar bilan bog‘liq [1, 2, 11]. Mazkur sharhda o‘rganilayotgan polimorfizmlar endometrioz patogenezining o‘zaro bog‘liq bo‘lgan bir nechta bo‘g‘inlarini aks ettiradi.      

Аsosiy xolatlar. 2021–2026 yillarda, asosan, nashr etilgan adabiyot ma’lumotlarini tizimlashtirish hamda WNT4 (rs7521902, rs16826658), GREB1 (rs13394619), FN1 (rs1250248), IL1A (rs6542095) va VEZT (rs10859871) genlari polimorfizmlarining, shuningdek, estrogenlar metabolizmi ko‘rsatkichlari (16α-OH-E1 va 2-OH-E1)ning endometrioz patogenezidagi rolini baholash. Sharhning alohida vazifasi ushbu markerlarning turli populyatsiyalarda qayta takrorlanish darajasini baholash hamda ularni kompleks tarzda birgalikda tahlil qilish bo‘yicha mavjud ma’lumotlarni aniqlashdan iborat.

Xulosa. O‘rganilayotgan polimorfizmlar endometrioz patogenezining turli, biroq o‘zaro bog‘liq bo‘lgan mexanizmlarini aks ettiradi. Shu sababli ularning potensial diagnostik va prognostik ahamiyatini alohida marker sifatida emas, balki kompleks molekulyar panel tarkibida baholash maqsadga muvofiqdir.