EDN1 GENI POLIMORFIZMI AVJ OLIB BORUVCHI STENOKARDIYAGA GENETIK MOYILLIK OMILI SIFATIDA

Avj olib boruvchi stenokardiya yurak ishemik kasalligining klinik jihatdan eng muhim shakllaridan biri bo‘lib, uning rivojlanishi endotelial disfunksiya va genetik moyillik omillarining o‘zaro ta’siri bilan bog‘liq. Tadqiqotning maqsadi EDN1 genining Lys198Asn (G>T) polimorfizmining avj olib boruvchi stenokardiya rivojlanishi bilan assotsiatsiyasini o‘rganishdan iborat bo‘ldi. Mazkur polimorfizm allellari va genotiplarining avj olib boruvchi stenokardiyali bemorlar hamda shartli sog‘lom shaxslar o‘rtasidagi taqsimlanishi baholandi. Genotiplash allellarni deteksiya qilish bilan polimeraza zanjir reaksiyasi usulida amalga oshirildi. Olingan natijalar EDN1 genining Lys198Asn (G>T) polimorfizmining avj olib boruvchi stenokardiya rivojlanishiga genetik moyillikni shakllantirishdagi hissasini baholash imkonini berdi. Molekulyar-genetik omillarni o‘rganish avj olib boruvchi stenokardiya rivojlanish xavfini erta prognozlashni takomillashtirish va yurak-qon tomir kasalliklarining oldini olishda individuallashtirilgan yondashuvni shakllantirishga xizmat qilishi mumkin.

Tadqiqot maqsadi – EDN1 genining Lys198Asn (G>T) polimorfizmining avj olib boruvchi stenokardiya rivojlanish xavfi bilan assotsiatsiyasini o‘rganish hamda uning yurak ishemik kasalligining ushbu klinik shakliga genetik moyillikni shakllantirishdagi potensial rolini baholash.

Material va usullar. Tadqiqotga yurak ishemik kasalligining avj olib boruvchi stenokardiya shakli bilan kasallangan 103 nafar bemor kiritildi. Genetik tadqiqot uchun nazorat guruhini anamnezida yurak ishemik kasalligi va boshqa yurak-qon tomir kasalliklari bo‘lmagan, shuningdek, mazkur kasalliklar bo‘yicha og‘irlashgan oilaviy anamnezga ega bo‘lmagan shartli sog‘lom shaxslar tashkil etdi. Barcha tekshirilgan shaxslarda kompleks klinik-anamnestik, laborator va instrumental tekshiruvlar o‘tkazildi. Molekulyar-genetik xususiyatlarni o‘rganish maqsadida EDN1 genining Lys198Asn (G>T) polimorfizmi allellarni deteksiya qilish bilan polimeraza zanjir reaksiyasi usulida genotiplandi. Tadqiq etilgan polimorfizm allellari va genotiplarining chastotalari aniqlandi hamda ularning avj olib boruvchi stenokardiyali bemorlar va shartli sog‘lom shaxslar o‘rtasidagi taqsimlanishi qiyosiy tahlil qilindi. Ma’lumotlarni statistik qayta ishlash variatsion statistika usullari yordamida amalga oshirildi; farqlar p < 0,05 bo‘lganda statistik jihatdan ahamiyatli deb hisoblandi.

Natijalar. O‘tkazilgan tadqiqot EDN1 genining Lys198Asn (G>T) polimorfizmi bilan avj olib boruvchi stenokardiya rivojlanishi o‘rtasida statistik jihatdan ahamiyatli assotsiatsiya mavjudligini ko‘rsatdi. Asn minor allelining tashuvchiligi kasallik rivojlanish xavfining oshishi bilan bog‘liqligi aniqlandi. Geterozigot Lys/Asn va gomozigot Asn/Asn genotiplari ham avj olib boruvchi stenokardiya rivojlanish ehtimolining oshishi bilan tavsiflandi, bunda eng yuqori xavf Asn/Asn genotipi tashuvchilarida kuzatildi.

Xulosa. Shunday qilib, EDN1 genining Lys198Asn (G>T) polimorfizmi avj olib boruvchi stenokardiya rivojlanishiga moyillikning potensial molekulyar-genetik markeri sifatida qaralishi mumkin hamda yurak ishemik kasalligining ushbu klinik shakli rivojlanishining individual genetik xavfini erta baholash uchun ilmiy-amaliy qiziqish uyg‘otadi.