SURUNKALI QO‘RG‘OSHIN INTOKSIKATSIYASINING SUYAK TO‘QIMASI METABOLIZMI VA OSTEOREPARATSIYAGA TA’SIRI: KOMPLEKS KORREKSIYALOVCHI TERAPIYANING EKSPERIMENTAL ASOSLANISHI

Qo‘rg‘oshin osteotrop toksikantlardan biri bo‘lib, uning umumiy miqdorining 90% gacha qismi suyak matriksida to‘planadi. U gidroksiapatit kristall panjarasida Ca²⁺ ionlarini raqobatli ravishda siqib chiqaradi, osteoblastlar differensiyalanishini buzadi va osteoklastogenezni kuchaytiradi. Surunkali qo‘rg‘oshin intoksikatsiyasida suyak metabolizmi buzilishlarini patogenetik asoslangan tarzda korreksiya qilish sxemasi hozirgacha yetarli darajada o‘rganilmagan, shuningdek, qo‘rg‘oshinning surunkali ta’siri bilan reparativ osteogenez o‘rtasidagi bog‘liqlik ham faqat qisman yoritilgan. Maqsad. Surunkali qo‘rg‘oshin intoksikatsiyasi sharoitida suyak metabolizmining biokimyoviy markerlari va reparativ osteogenezdagi o‘zgarishlarni eksperimental baholash, shuningdek, kompleks korreksiyalovchi terapiyaning (D₃ vitamini + kalsiy sitrati + yantar kislotasi) samaradorligini aniqlash. Materiallar va usullar. Tadqiqot uch guruhga (nazorat, Pb-intoksikatsiya, Pb-intoksikatsiya + korreksiya) bo‘lingan 45 ta kalamushda o‘tkazildi. Surunkali intoksikatsiya 8 hafta davomida ichimlik suvi orqali qo‘rg‘oshin asetatini peroral yuborish yo‘li bilan modellashtirildi. Tajribaning 4-haftasida barcha hayvonlarda son suyagida monokortikal nuqson hosil qilindi. Qonning biokimyoviy markerlari hamda kortikal suyakdagi qo‘rg‘oshin miqdori ICP-OES usuli yordamida baholandi. Natijalar. Pb guruhi hayvonlarida osteoblastlar faolligining ishonchli pasayishi (ishqoriy fosfataza –39%, osteokalsin –54%), gipokalsemiya (–25%) hamda kortikal suyakda qo‘rg‘oshinning sezilarli darajada to‘planishi (244,1±21,0 mkg/g) aniqlandi. Korreksiyalovchi terapiya suyakdagi qo‘rg‘oshin to‘planishini 62% ga kamaytirdi va o‘rganilgan biokimyoviy ko‘rsatkichlarning statistik jihatdan ishonchli qisman tiklanishini ta’minladi. Xulosa. Surunkali qo‘rg‘oshin intoksikatsiyasi reparativ osteogenezning biokimyoviy markerlari buzilishi bilan kechuvchi kompleks osteotoksik sindromni shakllantiradi. Taklif etilgan korreksiyalovchi terapiya patogenetik jihatdan asoslangan bo‘lib, osteoproteksiya bo‘yicha kelgusidagi klinik protokollarni ishlab chiqish uchun ilmiy asos sifatida qaralishi mumkin.