O’SMIR FUTBOLCHILARDA YURAK-QON TOMIR ADAPTATSIYASIDA NOS3 G894T (GLU298ASP, RS1799983) GENINING AHAMIYATI

So‘nggi yillarda sport faoliyatida muvaffaqiyatga erishish va jismoniy yuklamalarga moslashish bilan bog‘liq bo‘lgan genlar orasida NOS3 (endotelial azot oksidi sintaza geni) alohida e’tibor qozonmoqda. NOS3 genining polimorfizmlari azot oksidi sinteziga ta’sir etib, endotelial funksiyaning holati, tomirlar dilatatsiyasi va gemodinamik moslashuv jarayonlarini belgilaydi. Tadqiqot maqsadi. O’smir futbolchilarda Yurak-qon tomir tizimi moslashuvi ko‘rsatkichlarining NOS3 G894T (Glu298Asp, rs1799983) geni polimorfizmlari bilan bog‘liqligini baholash. Tadqiqot materallari futbol bilan muntazam shug‘ullanuvchi 100 nafar o‘smir-futbolchi (AG) va maktab dasturi (NG) doirasida jismoniy tarbiya darslarida sport bilan shug‘ullanuvchi 60 nafar o‘smir kiritildi. Xulosa. NOS3-G894T (rs1799983) polimorfizmini o‘rganishda eng qulay moslashuv profili GG genotipini tashuvchilarda kuzatildi. Ularda tinch holatda YUQS pastroq, fiziologik bradikardiya chastotasi yuqori, vegetativ yurak ritmi regulyatsiyasining yaxshiroq parametrlari, miokardning yanada yaqqol fiziologik remodellanishi va diastolik funksiyaning optimal qiymatlari kuzatildi. Aksincha, T allelining mavjudligi YUQT funksional zaxiralarining pasayishi, adashgan nerv ta’sirining kamayishi va vegetativ muvozanatning simpatik faollik foydasiga siljishi bilan bog‘liq edi.