BO‘YIN UMURTQA POG‘ONASI KANALI STENOZIDA MONOPORTALLI INTERLAMINAR ENDOSKOPIK ORQA DEKOMPRESSIYANING KLINIK NATIJALARI: 12 OYLIK KUZATUV BILAN 45 NAFAR BEMORNING RETROSPEKTIV TADQIQOTI

Muammoning dolzarbligi. Bo‘yin umurtqa pog‘onasi spinal kanali stenozi degenerativ kasalliklarning keng tarqalgan shakllaridan biri bo‘lib, nerv ildizlari va orqa miya tuzilmalarining siqilishiga olib kelishi mumkin. Ushbu patologiyaning rivojlanishida intervertebral disklarning degeneratsiyasi, osteofitlarning shakllanishi, faset bo‘g‘imlar gipertrofiyasi va sariq boylamning qalinlashishi asosiy patomorfologik omillar hisoblanadi. An’anaviy jarrohlik dekompressiya usullari nerv strukturalarini samarali bo‘shatishga imkon beradi, biroq katta hajmdagi yumshoq to‘qima disseksiyasi operatsiyadan keyingi og‘riq sindromi, mushaklarning shikastlanishi va tiklanish davrining uzayishiga olib kelishi mumkin. Endoskopik umurtqa jarrohligining rivojlanishi minimal invaziv usullarni qo‘llash imkonini berdi va bunda nerv elementlarini yetarli darajada dekompressiya qilish bilan birga orqa anatomik tuzilmalarni saqlab qolish imkoniyati yaratildi.

Tadqiqot maqsadi. Tadqiqotning maqsadi bo‘yin umurtqa pog‘onasi spinal kanali stenozida monoportalli interlaminar endoskopik orqa dekompressiyaning klinik samaradorligi va xavfsizligini 12 oylik kuzatuv davomida og‘riq sindromi, funksional holat va operatsiyadan keyingi asoratlar dinamikasi asosida baholashdan iborat.   

Material va usullar. O‘zbekiston Respublikasi Travmatologiya va Ortopediya ilmiy-tadqiqot markazida 2020–2025 yillar davomida bo‘yin spinal kanali stenozi tashxisi bilan jarrohlik davolash o‘tkazilgan 45 nafar bemorning natijalari retrospektiv ravishda tahlil qilindi. Bemorlarning 29 nafari erkak (65%), 16 nafari ayol (35%) edi. O‘rtacha yosh 55–60 yoshni tashkil etdi. 18 bemorda (40%) bo‘yin miyelopatiyasi klinik belgilari mavjud edi. Operatsiyadan oldingi radiologik tekshiruv MRI va K-line baholashni o‘z ichiga oldi. Barcha bemorlar K-line (+) sifatida tasniflandi va posterior endoskopik dekompressiya uchun mos nomzodlar deb baholandi. 36 bemorda bir darajali dekompressiya, 9 bemorda esa ikki darajali dekompressiya amalga oshirildi. Barcha bemorlarga posterior interlaminar yondashuv orqali monportalli to‘liq endoskopik orqa dekompressiya bajarildi. Natijalar Visual Analog Scale (VAS) va Neck Disability Index (NDI) shkalalari yordamida baholandi. Kuzatuv muddati 12 oyni tashkil etdi.

Natijalar. Operatsiyadan oldingi o‘rtacha VAS ko‘rsatkichi 7,4 ± 1,1 ballni tashkil etdi. Operatsiyadan 12 oy o‘tgach ushbu ko‘rsatkich 1,5 ± 0,5 ballgacha kamaydi. NDI ko‘rsatkichi operatsiyadan oldingi 38,6 ± 6,4 balldan 12 oydan keyin 9,4 ± 3,5 ballgacha yaxshilandi. Operatsiya vaqtida o‘rtacha qon yo‘qotish 130 ± 30 ml, shifoxonada davolanish muddati 3 kunni tashkil etdi. Kuzatuv davrida C5–C6 darajasida stenozning qaytalanishi bilan bog‘liq bir holat (2,2%) qayd etildi.

Xulosa. Monportalli interlaminar to‘liq endoskopik orqa bo‘yin dekompressiyasi bo‘yin spinal kanali stenozi bo‘lgan bemorlarni davolashda samarali va xavfsiz minimal invaziv usul hisoblanadi. Ushbu usul og‘riq sindromini kamaytirish, funksional holatni yaxshilash va operatsiyadan keyingi asoratlarni kamaytirish imkonini beradi.