O‘N IKKI BARMOQ ICHAK YARASIDAN QON KETISHLARDA QON YO‘QOTISH OG‘IRLIK DARAJASI VA QAYTA QON KETISH XAVFINI HISOBGA OLGAN HOLDA JARROHLIK TAKTIKASINI TANLASH VA OPTIMALLASHTIRISHNING ZAMONAVIY YONDASHUVLARI

O‘n ikki barmoq ichak yaralaridan qon ketishi hozirgi kunda ham shoshilinch abdominal jarrohlikning eng dolzarb muammolaridan biri bo‘lib qolmoqda. Bu holat ko‘p miqdorda qon yo‘qotish, gemorragik shok, qon ketishning qaytalanishi va davolashning noxush oqibatlari rivojlanish xavfi yuqoriligi bilan bog‘liq. Qon ketishini to‘xtatishning endoskopik usullari takomillashgani, zamonaviy antisekretor preparatlar amaliyotga joriy etilgani hamda rentgen-endovaskulyar texnologiyalar rivojlanganiga qaramay, jarrohlik aralashuviga ko‘rsatmalarni o‘z vaqtida aniqlash va eng samarali davolash strategiyasini tanlash masalalari klinik amaliyotda muhim ahamiyatga ega.

Mazkur tadqiqot o‘n ikki barmoq ichak yaralaridan qon ketishi kuzatilgan bemorlarda jarrohlik davolash taktikasini tanlash va takomillashtirishning zamonaviy yondashuvlarini o‘rganishga qaratilgan. Bunda qon yo‘qotish darajasi, yaraning endoskopik xususiyatlari, bemorning gemodinamik holati hamda qayta qon ketish ehtimoli hisobga olinadi.

Ishda shoshilinch ezofagogastroduodenoskopiya, endoskopik gemostaz usullari, medikamentoz davolash, rentgen-endovaskulyar embolizatsiya hamda an’anaviy jarrohlik aralashuvlarining diagnostik va davolash imkoniyatlari tahlil qilinadi. Qon ketish intensivligini baholash, Forrest tasnifi bo‘yicha uning faolligini aniqlash, Glasgow-Blatchford va Rockall prognostik shkalalaridan foydalanish, shuningdek, qon ketish qaytalanishi xavfini oshiruvchi omillarni aniqlashga alohida e’tibor qaratiladi.

Davolash taktikasini tanlashning asosiy tamoyillari qon yo‘qotishning og‘irlik darajasi, yaraning o‘lchami va joylashuvi, gemostaz holati, hamroh kasalliklarning mavjudligi hamda dastlabki davolash choralarining samaradorligiga qarab ko‘rib chiqiladi. Differensial yondashuvning ahamiyati ta’kidlanib, tegishli ko‘rsatmalar mavjud bo‘lganda faol yara qon ketishini to‘xtatishda endoskopik gemostaz birlamchi davolash usuli sifatida qaraladi.

Qon ketish qaytalangan hollarda takroriy endoskopik aralashuv va transkateter angiografik embolizatsiya imkoniyatlari ko‘rib chiqiladi. Kam invaziv usullar samara bermaganda, davom etayotgan massiv qon ketishda hamda gemodinamik beqarorlik holatlarida jarrohlik davolash o‘z ahamiyatini saqlab qoladi. Operatsiya turini tanlash jarrohlik xavfini va yara nuqsonining anatomik xususiyatlarini individual baholashga asoslanishi lozim. Bu yondashuv gastroduodenal yara qon ketishlarini davolashning zamonaviy multidissiplinar tamoyillariga mos keladi.

Qon ketishning qaytalanishini oldini olish, gemodinamik buzilishlarni o‘z vaqtida korreksiya qilish, proton pompasi ingibitorlaridan oqilona foydalanish, Helicobacter pylori infeksiyasini aniqlash va eradikatsiya qilish, shuningdek, operatsiyadan keyingi erta davrda bemorlarni dinamik kuzatishga alohida e’tibor qaratiladi.