ЭКСПЕРИМЕНТАЛ ҚОРИН ТЎМТОҚ ЖАРОҲАТИДАН КЕЙИН ИЧАК ВА ИЧАК ТУТҚИЧИ ТЎҚИМАЛАРИДАГИ МОРФОЛОГИК ЎЗГАРИШЛАР ВА РЕПАРАЦИЯ ЖАРАЁНЛАРИ

Мақсад. Экспериментал қорин тўмтоқ жароҳатидан кейин ичак девори ва ичак тутқичидаги морфологик ўзгаришлар динамикасини ўрганиш ҳамда паст интенсивликдаги лазер терапияси ва уни тромбоцитларга бой плазма (PRP) билан биргаликда қўллаш шароитида тўқималар репарациясининг хусусиятларини баҳолаш.

Материал ва усуллар. Экспериментал қорин тўмтоқ жароҳатидан кейин 24 соат, 3, 7 ва 14-суткаларда ингичка ичак ва ичак тутқичидан олинган серияли гистологик препаратлар текширилди. Интакт тўқималар морфологик назорат сифатида қабул қилинди. Назорат гуруҳи, лазер терапияси қўлланган гуруҳ ҳамда PRP ва лазер таъсири биргаликда қўлланган гуруҳлардаги ўзгаришлар таққосланди. Ичак ворсинкалари баландлиги, шиллиқ қават қалинлиги, яллиғланиш инфильтрацияси, интерстициал шиш, қон қуйилишлар ва фиброз ремоделланиш даражаси баҳоланди.

Натижалар. Назорат гуруҳида дастлабки микроциркулятор бузилишлар ва эпителий шикастланиши 3-суткада яққол яллиғланиш реакцияси, кейинчалик эса фиброз ремоделланиш ривожланиши билан кечди. Лазер терапияси шиллиқ қават архитектоникасининг эртароқ тикланиши ва яллиғланиш ўзгаришларининг камайиши билан боғлиқ бўлди. 14-суткада ичак ворсинкалари баландлиги назорат гуруҳида 432±18 мкм, лазер терапияси гуруҳида 471±15 мкм ва комбинацияланган даволаш гуруҳида 479±14 мкм ни ташкил этди; интакт ҳайвонларда ушбу кўрсаткич 482±16 мкм эди. Фиброз ремоделланиш даражаси мос равишда 2,7±0,1; 1,1±0,1 ва 0,4±0,1 баллни ташкил қилди. Комбинацияланган даволашда тўқималар тузилишининг тўлиқроқ тикланиши ва бириктирувчи тўқима ўзгаришларининг камроқ ифодаланиши кузатилди.

Хулоса. Экспериментал қорин тўмтоқ жароҳати ичак девори ва ичак тутқичида яллиғланиш, репаратив ва фиброз ўзгаришларнинг босқичма-босқич ривожланиши билан кечди. Лазер терапияси, айниқса PRP билан биргаликда қўлланганда, морфологик тикланишнинг яхшиланиши ва фиброз ремоделланишнинг чекланиши билан боғлиқ бўлди. Олинган натижалар посттравматик тўқима ўзгаришларини коррекция қилиш усулларини кейинги тадқиқотларда ўрганиш учун экспериментал асос бўлиб хизмат қилади.