QANDLI DIABET 2-TURIDA MRT MA’LUMOTLARI BO‘YICHA BOSH MIYANING STRUKTURAVIY O‘ZGARISHLARI VA ULARNING KOGNITIV DISFUNKSIYA BILAN BOG‘LIQLIGI

Maqsad: 2-turdagi qandli diabet bilan og‘rigan bemorlarda kognitiv buzilishlar bilan bog‘liq MRT orqali aniqlanadigan bosh miya strukturaviy o‘zgarishlarini o‘rganish va tavsiflash.

Material va usullar: Tadqiqotga Mini-Mental State Examination (MMSE) shkalasi ballari asosida uchta guruhga taqsimlangan qandli diabet 2-turi bilan og‘rigan 61 nafar bemor kiritildi: og‘ir kognitiv buzilishlar (I guruh, n=20), yengil/o‘rta kognitiv buzilishlar (II guruh, n=26) va kognitiv buzilishlar bo‘lmagan (III guruh, n=15). Barcha ishtirokchilarga bosh miya MRT tekshiruvi o‘tkazilib, miya po‘stlog‘i atrofiyasi, qorincha tizimi va subaraxnoidal bo‘shliqlardagi o‘zgarishlar, shuningdek lakunar infarktlar baholandi. Statistik tahlil Jamovi dasturida amalga oshirildi.

Natijalar: O‘rtacha MMSE balllari I, II va III guruhlarda mos ravishda 21,3±3,1, 25,4±2,3 va 28,1±1,8 ni tashkil etdi. I guruh bemorlarining 85% ida yaqqol po‘stloq atrofiyasi aniqlandi, III guruhda esa bunday o‘zgarish umuman kuzatilmadi (χ²=44,3; p<0,001; ε²=0,739), bunda eng kuchli bog‘liqlik chakka (ε²=0,781) va tepa (ε²=0,741) bo‘laklarida qayd etildi. Qorinchalar deformatsiyasi va subaraxnoidal bo‘shliqlarning yaqqol kengayishi I guruhda ancha ko‘p uchradi (p<0,001). Lakunar infarktlarning o‘rtacha soni guruhlar bo‘yicha izchil kamayib bordi (mos ravishda 6,10±2,05; 1,85±0,73 va 0,60±0,51; p<0,001), asosan ichki kapsula va bazal gangliyalarda joylashgan holda.

Xulosa: MRT orqali aniqlanadigan bosh miyaning strukturaviy o‘zgarishlari — po‘stloq atrofiyasi, qorincha tizimidagi o‘zgarishlar va lakunar infarktlar — qandli diabet 2-turi bilan og‘rigan bemorlarda kognitiv buzilishlar darajasi bilan chambarchas bog‘liq bo'lib, bu bosh miya MRT tekshiruvini xavf guruhidagi bemorlarni obyektiv baholash va erta aniqlash uchun istiqbolli vosita sifatida qo‘llash maqsadga muvofiqligini tasdiqlaydi