CHANOQ-SON BO‘G‘IMINI TOTAL ENDOPROTEZLASHDAN KEYINGI FUNKSIONAL TIKLANISH PREDIKTORLARI SIFATIDA D VITAMINI STATUSI VA SUYAK ALMASHINUVI MARKERLARI

Chanoq-son bo‘g‘imini total endoprotezlash og‘riq sindromining kamayishi va harakat faolligining tiklanishiga yordam beradi, biroq operatsiyadan keyingi reabilitatsiya sur’atlari bemorlar orasida sezilarli darajada farq qiladi. Funksional natijani belgilovchi ehtimoliy omillardan biri D vitamini statusi va suyak to‘qimasining qayta tuzilish xususiyatlaridir. Tadqiqot maqsadi — chanoq-son bo‘g‘imini total endoprotezlashdan keyin bemorlarning funksional tiklanishini prognozlashda 25-gidroksivitamin D, paratgormon va suyak almashinuvi markerlarining klinik-laborator ahamiyatini baholash. Materiallar va usullar. Prospektiv tadqiqotga chanoq-son bo‘g‘imini birlamchi total endoprotezlash amaliyotini boshdan kechirgan 40–80 yoshdagi 75 nafar bemor kiritildi. Qon zardobida 25(OH)D, paratgormon, I turdagi prokollagenning N-terminal propeptidi va β-kross-lapslar konsentratsiyasi aniqlandi. 25(OH)D ning dastlabki darajasiga qarab bemorlar D vitamini yetishmovchiligi yoki tanqisligi mavjud bo‘lgan — 30 ng/ml dan past, n=49 va D vitamini bilan yetarli ta’minlangan — 30 ng/ml va undan yuqori, n=26 guruhlarga ajratildi. Klinik-funksional tekshiruv operatsiyadan keyingi erta bosqichda, 1 va 3 oydan so‘ng og‘riqning vizual analog shkalasi, Harris shkalasi, WOMAC indeksi, olti daqiqalik yurish testi, “o‘rnidan turish va yurish” testi, chanoq-son bo‘g‘imidagi bukilish hajmi hamda operatsiya qilingan oyoq mushaklari kuchini baholash yordamida o‘tkazildi. Natijalar. Umumiy tanlanmada klinik-funksional ko‘rsatkichlarning izchil ijobiy dinamikasi qayd etildi: og‘riq intensivligi 4,3±1,0 balldan 1,9±0,7 ballgacha kamaydi, Harris shkalasi ko‘rsatkichi 61,4±7,9 balldan 83,9±7,2 ballgacha oshdi, WOMAC indeksi esa 56,8±8,7 balldan 31,4±6,9 ballgacha pasaydi. Olti daqiqalik yurish masofasi 186,5±42,3 metrdan 356,8±54,2 metrgacha oshdi, “o‘rnidan turish va yurish” testini bajarish vaqti esa 21,4±4,6 soniyadan 12,3±2,6 soniyagacha qisqardi. 25(OH)D darajasi 30 ng/ml dan past bo‘lgan bemorlarda 3 oydan keyin kuchliroq og‘riq sindromi, yuqoriroq WOMAC indeksi, Harris shkalasi, olti daqiqalik yurish masofasi, harakat hajmi va mushak kuchining pastroq ko‘rsatkichlari saqlanib qoldi. Mazkur guruhda paratgormon va β-CTX ko‘rsatkichlarining yuqoriligi hamda P1NP/β-CTX nisbatining pasayishi ham qayd etildi. Yetarli bo‘lmagan tiklanish D vitamini statusi pasaygan bemorlarning 34,7 foizida va 25(OH)D darajasi 30 ng/ml hamda undan yuqori bo‘lgan bemorlarning 7,7 foizida aniqlandi. Xulosa. D vitamini bilan yetarli ta’minlanmaganlik va suyak almashinuvi markerlari muvozanatining buzilishi chanoq-son bo‘g‘imini total endoprotezlashdan keyingi funksional tiklanishning kamroq qulay kechishi bilan bog‘liq. 25(OH)D, paratgormon, P1NP va β-CTX ni kompleks aniqlash xavfni erta stratifikatsiya qilish hamda tibbiy reabilitatsiya dasturini individuallashtirish uchun qo‘shimcha vosita sifatida qo‘llanilishi mumkin.