JIGAR SIRROZINING OG‘IR KECHISHINI BASHORATLASHDA TGF-β1 VA CYP2E1 ASOSIDAGI INTEGRALLASHGAN GENETIK INDEKS

Tadqiqotda TGF-β1 genining CT+TT va CYP2E1 genining c1/c2+c2/c2 xavf genotiplari asosida shakllantirilgan integrallashgan genetik indeksning jigar sirrozi klinik og‘irligi va noqulay kechishi bilan bog‘liqligi baholandi. Tadqiqotga turli etiologiyali jigar sirrozi bo‘lgan 180 nafar bemor jalb qilindi. Bemorlar genetik indeksga muvofiq past, o‘rta va yuqori xavf guruhlariga ajratildi. Past, o‘rta va yuqori genetik xavf mos ravishda 28,3%, 52,2% va 19,5% bemorda aniqlandi. Genetik xavf darajasi oshishi bilan Chayld–Pyu C sinfi, assit va jigar ensefalopatiyasi chastotasi izchil ko‘paydi. MELD/MELD-Na ko‘rsatkichi 13,9±4,0 balldan 19,2±5,0 ballgacha oshgan bo‘lsa, albumin miqdori 34,0±5,4 g/l dan 27,5±6,2 g/l gacha kamaydi. Genetik indeks Chayld–Pyu, MELD/MELD-Na va umumiy bilirubin bilan musbat, albumin hamda SF-36 jismoniy komponenti bilan manfiy korrelyatsiyalandi. Yuqori genetik indeks jigar sirrozining og‘ir kechishi bilan sezilarli bog‘liq bo‘lib, imkoniyatlar nisbati 3,26 ni tashkil etdi. Olingan natijalar TGF-β1 va CYP2E1 genetik variantlarini klinik-laborator ko‘rsatkichlar bilan birgalikda baholash jigar sirrozi bilan kasallangan bemorlarda individual xavfni aniqlash va noqulay kechishni prognozlash imkoniyatini oshirishi mumkinligini ko‘rsatdi.

Maqsad – TGF-β1 CT+TT va CYP2E1 c1/c2+c2/c2 xavf genotiplarini o‘z ichiga olgan integrallashgan genetik indeksning jigar sirrozi og‘irligi va noqulay kechishi bilan bog‘liqligini baholash.

Material va usullar – Tahlilga turli etiologiyali jigar sirrozi bo‘lgan 180 nafar bemor kiritildi. Indeks 0–2 ballik tamoyil asosida shakllantirildi: xavf genotipi mavjud emas — 0 ball, bitta xavf genotipi — 1 ball, ikkala xavf genotipi — 2 ball. Klinik og‘irlik Chayld–Pyu, MELD/MELD-Na, assit, jigar ensefalopatiyasi, albumin va SF-36 jismoniy komponenti bo‘yicha baholandi. χ² mezoni, Spearman korrelyatsiyasi va logistik regressiya qo‘llanildi.

Natijalar – Past, o‘rta va yuqori genetik xavf mos ravishda 28,3%, 52,2% va 19,5% bemorda aniqlandi. Indeks oshishi bilan Chayld–Pyu C sinfi 13,7% dan 40,0% gacha, assit 37,3% dan 71,4% gacha, ensefalopatiya 15,7% dan 40,0% gacha ko‘paydi. MELD/MELD-Na 13,9±4,0 dan 19,2±5,0 ballgacha oshdi, albumin esa 34,0±5,4 dan 27,5±6,2 g/l gacha pasaydi. Yuqori genetik xavf og‘ir kechish bilan bog‘landi (OR=3,26; 95% CI: 1,48–7,19; p<0,01); albumin <30 g/l eng katta klinik ta’sirni ko‘rsatdi (OR=3,72).

Xulosa – TGF-β1/CYP2E1 genetik indeksini klinik va funksional ko‘rsatkichlar bilan integratsiyalash individual xavf stratifikatsiyasini yaxshilashi mumkin, biroq model ichki va tashqi validatsiyani talab qiladi.