HOMILADORLIKNI KO‘TARA OLMASLIKDA GESTATSION DIABETNI BASHORAT QILISH: SOD1 VA CAT GENLARI POLIMORFIZMLARINING ROLI (ADABIYOTLAR SHARHI)

Dolzarbligi. Homiladorlikni ko‘tara olmaslik va gestatsion diabet zamonaviy akusherlik va perinatologiyaning eng dolzarb muammolari qatoriga kirib, ayollarning reproduktiv salomatligi va perinatal natijalariga sezilarli ta’sir ko‘rsatadi. So‘nggi yillarda ushbu patologik holatlarning rivojlanishi asosida yotuvchi molekulyar-genetik mexanizmlarga alohida e’tibor qaratilmoqda. SOD1 va CAT genlari polimorfizmlari tufayli kelib chiqadigan antioksidant himoya buzilishlari oksidativ stress, yo‘ldosh disfunksiyasi va homiladorlikning salbiy kechishiga olib kelishi mumkinligi to‘g‘risida dalillar to‘planmoqda. Biroq, gestatsion qandli diabet va homila tushishi birga kelganda ushbu genetik omillarning roli haqidagi ma’lumotlar cheklangan bo‘lib qolmoqda va tizimlashtirishni talab qiladi.

Sharhning maqsadi gestatsion diabet, homila tushishi, oksidativ stress va SOD1 hamda CAT genlari polimorfizmlarining o‘zaro bog‘liqligi haqidagi mahalliy va xorijiy adabiyotlarning zamonaviy ma’lumotlarini tahlil qilish, shuningdek, ulardan homiladorlik asoratlarini shaxsiy bashorat qilishda foydalanish istiqbollarini baholashdan iborat.

Materiallar va usullar. Gestatsion diabet, homila tushishi, oksidativ stress patogenezi va antioksidant himoyaning molekulyar-genetik mexanizmlariga bag‘ishlangan mahalliy va xorijiy ilmiy nashrlarning tahliliy sharhi amalga oshirilgan. Tahlilga xalqaro professional tashkilotlarning klinik tavsiyalari, fundamental va klinik tadqiqotlar natijalari, shuningdek, asosan 2005-2025-yillarda nashr etilgan zamonaviy tizimli sharhlar va meta-tahlillar kiritilgan.

Natijalar. Adabiyotlar tahlili shuni ko‘rsatdiki, gestatsion diabet surunkali yallig‘lanish, endotelial disfunksiya rivojlanishi, yo‘ldosh shakllanish jarayonlarining buzilishi va yaqqol oksidativ stress bilan kechadi, bu esa homila tushishi va boshqa salbiy perinatal oqibatlar xavfini oshiradi. SOD1 va CAT genlarining polimorfizmlari antioksidant tizim fermentlarining faolligini o‘zgartirib, metabolik buzilishlar va yo‘ldosh yetishmovchiligi rivojlanishiga individual moyillikni belgilashi aniqlandi. Shu bilan birga, gestatsion diabet va homila tushishi bilan og‘rigan homilador ayollarda ko‘rsatilgan genetik variantlarni kompleks baholashga bag‘ishlangan tadqiqotlar kam sonli bo‘lib qolmoqda va olingan natijalar noaniq.

Xulosa. Zamonaviy adabiyot ma’lumotlari SOD1 va CAT genlari polimorfizmlaridan homiladorlikni ko‘tara olmaslikda gestatsion diabetni shaxsiy bashorat qilishning potensial molekulyar-genetik markerlari sifatida foydalanish istiqbollaridan dalolat beradi. Keyingi kompleks tadqiqotlarni o‘tkazish erta tashxis qo‘yish, xavfni tabaqalashtirish va homiladorlikni individuallashtirilgan holda olib borish algoritmlarini takomillashtirish imkonini beradi, bu esa reproduktiv yo‘qotishlar chastotasini kamaytirish hamda onalik va perinatal natijalarni yaxshilashga xizmat qiladi.