NOS3 GENI C-786T POLIMORFIZMINING YURAK ISHEMIK KASALLIGI RIVOJLANISHIDAGI AHAMIYATI

Yurak ishemik kasalligi ko‘p omilli kasallik bo‘lib, uning rivojlanishida endotelial disfunksiya va genetik moyillik muhim rol o‘ynaydi. Tadqiqotning maqsadi endotelial azot oksidi sintazasini kodlovchi NOS3 genining C-786T polimorfizmining yurak ishemik kasalligi rivojlanish xavfi bilan assotsiatsiyasini o‘rganishdan iborat bo‘ldi. Mazkur polimorfizm allellari va genotiplarining yurak ishemik kasalligi bilan kasallangan bemorlar hamda shartli sog‘lom shaxslar o‘rtasidagi taqsimlanishi baholandi. Genotiplash allellarni deteksiya qilish bilan polimeraza zanjir reaksiyasi usulida amalga oshirildi. Olingan natijalar NOS3 genining C-786T polimorfizmining yurak ishemik kasalligiga genetik moyillikni shakllantirishdagi rolini baholash imkonini berdi. Endotelial funksiyani boshqarishda ishtirok etuvchi genetik omillarni o‘rganish kasallik rivojlanish xavfini erta prognozlashni takomillashtirish va yurak-qon tomir kasalliklarining oldini olishda individuallashtirilgan yondashuvni rivojlantirishga xizmat qilishi mumkin.

Tadqiqot maqsadi – endotelial funksiya va azot oksidi sintezini boshqarishda ishtirok etuvchi NOS3 genining C-786T polimorfizmining yurak ishemik kasalligi rivojlanish xavfi bilan assotsiatsiyasini o‘rganish hamda uning kasallikka genetik moyillikni shakllantirishdagi potensial rolini baholash.

Material va usullar. Tadqiqotga yurak ishemik kasalligi bilan kasallangan 210 nafar bemor kiritildi va ular kasallikning klinik variantiga qarab ikki guruhga ajratildi. Birinchi guruhni beqaror stenokardiya, shu jumladan avj olib boruvchi stenokardiya bilan kasallangan 103 nafar bemor tashkil etdi. Ikkinchi guruhga I–IV funksional sinfdagi turg‘un zo‘riqish stenokardiyasi bilan kasallangan 107 nafar bemor kiritildi. Genetik tadqiqot uchun nazorat guruhini anamnezida yurak ishemik kasalligi va boshqa yurak-qon tomir kasalliklari bo‘lmagan, shuningdek, mazkur kasalliklar bo‘yicha og‘irlashgan oilaviy anamnezga ega bo‘lmagan shartli sog‘lom shaxslar tashkil etdi.

Tadqiqotda umumiy klinik, biokimyoviy, instrumental, molekulyar-genetik va statistik tadqiqot usullaridan foydalanildi. NOS3 genining C-786T polimorfizmini genotiplash allellarni deteksiya qilish bilan polimeraza zanjir reaksiyasi usulida amalga oshirildi. Tadqiq etilgan polimorfizm allellari va genotiplarining chastotalari aniqlandi hamda ularning yurak ishemik kasalligi bilan kasallangan bemorlar va shartli sog‘lom shaxslar o‘rtasidagi, shuningdek, kasallikning turli klinik variantlariga ega bemorlar o‘rtasidagi taqsimlanishi qiyosiy tahlil qilindi.

Natijalar. Geterozigot C/T genotipi tashuvchilarida yurak ishemik kasalligi rivojlanish xavfining 1,5 baravar oshish tendensiyasi kuzatildi (χ² = 2,8; p = 0,17; OR = 1,5; 95% CI: 0,93–2,58).

Xulosa. O‘tkazilgan tadqiqot NOS3 genining C-786T polimorfizmi bilan yurak ishemik kasalligi rivojlanish xavfi o‘rtasida statistik jihatdan ahamiyatli assotsiatsiya mavjudligini ko‘rsatdi. C minor alleli yurak ishemik kasalligi bilan kasallangan bemorlarda statistik jihatdan ahamiyatli darajada ko‘proq uchrashi va kasallik rivojlanish xavfining 1,7 baravar oshishi bilan bog‘liqligi aniqlandi. C/C va C/T genotiplari tashuvchilarida yurak ishemik kasalligi rivojlanish xavfining oshish tendensiyasi kuzatildi, bunda eng yaqqol tendensiya C/C genotipi tashuvchilarida qayd etildi.