EDN1 GENI LYS198ASN (G>T) POLIMORFIZMINING YURAK ISHEMIK KASALLIGI RIVOJLANISHI XAVFI BILAN ASSOTSIATSIYASI

Yurak ishemik kasalligi ko‘p omilli kasallik bo‘lib, uning rivojlanishida endotelial disfunksiya va genetik moyillik muhim o‘rin tutadi. Mazkur tadqiqotda tomir tonusi va endotelial funksiyaning asosiy regulyatorlaridan biri bo‘lgan endotelin-1 ni kodlovchi EDN1 genining Lys198Asn (G>T) polimorfizmi o‘rganildi hamda uning yurak ishemik kasalligi rivojlanish xavfi bilan assotsiatsiyasi baholandi. Olingan natijalar EDN1 genining turli genotiplari bilan yurak ishemik kasalligi rivojlanishi o‘rtasidagi assotsiatsiyani baholash imkonini berdi. Endotelial disfunksiya bilan bog‘liq molekulyar-genetik omillarni o‘rganish yurak ishemik kasalligi xavfini erta prognozlashni takomillashtirish va kasallikning oldini olish hamda davolashda individuallashtirilgan yondashuvni rivojlantirishga xizmat qilishi mumkin.

Tadqiqot maqsadi. Endotelial funksiya va tomir tonusini boshqarishda ishtirok etuvchi EDN1 genining Lys198Asn (G>T) polimorfizmi bilan yurak ishemik kasalligi rivojlanish xavfi o‘rtasidagi assotsiatsiyani o‘rganish.

Material va usullar. Tadqiqotga yurak ishemik kasalligi bo‘lgan 210 nafar bemor jalb qilinib, ular ikki guruhga ajratildi. Birinchi guruhni beqaror stenokardiya, shu jumladan progressiv stenokardiyasi bo‘lgan 103 nafar bemor tashkil etdi. Ikkinchi guruhga I–IV funksional sinfga mansub zo‘riqishdagi barqaror stenokardiyasi bo‘lgan 107 nafar bemor kiritildi. Genetik tadqiqotlar uchun nazorat guruhini anamnezida yurak ishemik kasalligi yoki boshqa yurak-qon tomir kasalliklari bo‘lmagan hamda mazkur kasalliklar bo‘yicha og‘irlashgan oilaviy anamnezga ega bo‘lmagan shartli sog‘lom shaxslar tashkil etdi. Tadqiqotda umumiy klinik, biokimyoviy, instrumental, molekulyar-genetik va statistik usullardan foydalanildi.

Natijalar. Tadqiqot natijalari EDN1 genining Lys198Asn (G>T) polimorfizmi bilan yurak ishemik kasalligi rivojlanish xavfi o‘rtasida statistik jihatdan ahamiyatli assotsiatsiya mavjudligini ko‘rsatdi. Minor Asn allelining, ayniqsa gomozigot Asn/Asn genotipi tarkibida tashuvchiligi yurak ishemik kasalligi rivojlanish xavfining oshishi bilan bog‘liq bo‘ldi. Geterozigot Lys/Asn genotipi ham kasallik rivojlanish xavfining oshishi bilan assotsiatsiyalangan. Aksincha, major Lys alleli va gomozigot Lys/Lys genotipi shartli sog‘lom shaxslar orasida ko‘proq uchradi hamda yurak ishemik kasalligi rivojlanishiga nisbatan potensial himoya xususiyatini namoyon etdi.

Xulosa. EDN1 genining Lys198Asn (G>T) polimorfizmi yurak ishemik kasalligi rivojlanish xavfi bilan assotsiatsiyalangan. Minor Asn alleli, shuningdek Lys/Asn va Asn/Asn genotiplarining tashuvchiligi kasallikka yuqori moyillik bilan bog‘liq bo‘lsa, Lys alleli va Lys/Lys genotipi potensial himoya ta’siriga ega bo‘lishi mumkin. Olingan natijalar EDN1 genining Lys198Asn (G>T) polimorfizmini yurak ishemik kasalligi rivojlanishining individual xavfini baholash uchun potensial molekulyar-genetik marker sifatida ko‘rib chiqish imkonini beradi.