ЎПКАНИНГ СОЛИТАР ҲОСИЛАЛАРИНИ ДИАГНОСТИКА ВА ДАВОЛАШДА СУНЪИЙ ИНТЕЛЛЕКТНИНГ АҲАМИЯТИ

Ўпканинг солитар ҳосилалари замонавий клиник амалиётда кўкрак қафаси компьютер томографиясининг кенг қўлланилиши, паст дозали компьютер томографияси асосидаги скрининг дастурларининг ривожланиши ва тасвирлаш технологияларининг такомиллашиши натижасида тобора кўпроқ аниқланмоқда. Солитар ўпка тугунларининг аксарияти яхши сифатли бўлса-да, уларнинг маълум қисми ўпка саратонининг дастлабки кўриниши бўлиши мумкин. Шунинг учун асосий клиник вазифа хавфли ҳосилани эрта аниқлаш билан бирга яхши сифатли тугунларда ортиқча инвазив текширув ва даволашнинг олдини олишдан иборат. Сўнгги йилларда сунъий интеллект, машинали ўқитиш, чуқур ўқитиш ва радиомика технологиялари солитар ўпка ҳосилаларини баҳолашда муҳим йўналишга айланди. Сунъий интеллект компьютер томографиясида ўпка тугунларини автоматик аниқлаш, сегментация қилиш, ўлчам ва ҳажмини ҳисоблаш, ўсиш динамикасини баҳолаш, яхши сифатли ва хавфли ҳосилаларни фарқлаш ҳамда малигнизация эҳтимолини прогноз қилишда қўлланилмоқда. 2024 йилги мета-таҳлилда ташқи валидациядан ўтган deep learning асосидаги компьютер ёрдамида диагностика моделлари шифокор баҳосига нисбатан сезгирликни 11,6% га, фақат клиник хавф моделларига нисбатан 14,5% га оширгани кўрсатилган. Радиомика КТ тасвирларидан инсон кўзи билан тўлиқ баҳолаш қийин бўлган кўп сонли миқдорий белгиларни ажратиб олиш имконини беради. 2023 йилги мета-таҳлилда КТ радиомика моделлари ўпка тугунларининг малигнлигини прогноз қилишда умумий AUC 0,91, сезгирлик 0,86 ва спецификлик 0,84 кўрсатган. Бироқ тадқиқотларнинг кўпчилигида методологик камчиликлар ва юқори хато хавфи қайд этилган. Сунъий интеллектнинг қўлланилиши фақат диагностика билан чекланмай, кузатув интервалини танлаш, тугун ўсишини автоматик аниқлаш, бронхоскопик навигация, жарроҳликни режалаштириш ва нур терапиясида даволаш ҳажмини аниқлашгача кенгаймоқда. Шу билан бирга, алгоритмларнинг ташқи валидацияси етишмаслиги, популяциялар ўртасидаги фарқ, турли КТ протоколлари, «қора қути» муаммоси, алгоритмик хато, маълумотлар хавфсизлиги ва клиник жавобгарлик масалалари уларни кенг амалиётга жорий этишда муҳим тўсиқ бўлиб қолмоқда.