KARDIOXIRURGIK ARALASHUVLAR BILAN BOG'LIQ O'TKIR BUYRAK SHIKASTLANISHI: KISLOROD YETKAZIB BERISH VA MEDULLIAR GIPOKSIYADAN ANIQ KARDIORENAL MONITORINGGACHA

Kardioxirurgik aralashuvlar bilan bog'liq o'tkir buyrak shikastlanishi (OBS-KXA) sun'iy qon aylanish (SQA) sharoitida bajariladigan amaliyotlarning 20–50% ini asorat sifatida taqdim etadi. U perioperativ o'limni 3–5 baravar mustaqil oshiruvchi omil hisoblanadi, omon qolganlarning 25–30% ida surunkali buyrak kasalligiga (SBK) o'tishni qo'zg'atadi va uzoq muddatli yurak-qon tomir yukini sezilarli darajada oshiradi. Ushbu narrativ sharh OBS-KXA ning patofiziologiyasi, biomarker landshafti va dalillarga asoslangan profilaktika strategiyalarini tizimlashtiradi: indekslangan kislorod yetkazib berish (DO₂I) ning 272 mL/min/m² dan pastga tushishida sistema dizoksiyasini keltirib chiqaruvchi muhim chegaraga alohida e'tibor qaratiladi; ishemiya-reperfuziya kaskadlari, endotelial glikokaliksning yemirilishi; neytrofil jelatinaza-assotsiatsiyalangan lipokalin (NGAL) – operatsiyadan keyin 2–6 soat ichida AUC 0,78–0,85 ko'rsatkichi bilan erta diagnostik signal beradi; [TIMP-2]×[IGFBP7] G₁ hujayra sikli to'xtashini (AUC 0,80, SAPPHIRE tadqiqoti) aniqlaydi; preoperativ siydikdagi DKK3 bazal buyrak zaifligi prediktorini (OR 5,27, Lancet 2019) tavsiflaydi. DO₂I ni 272 mL/min/m² dan yuqori ushlab turishga yo'naltirilgan perfuziya OBS-KXA chastotasini sezilarli darajada kamaytiradi (OA 0,71, 95% DI 0,56–0,90). Biomarkerga asoslangan KDIGO chora-tadbirlar to'plami PrevAKI RKI da tasdiqlangan.